The final frontier?

De laatste tijd had ik het hier geregeld over mijn inspiratie en het feit dat ik "overloop van de ideeën". Hoewel ik nog altijd fotograaf blijf in hart en nieren, waag ik me de laatste tijd ook af en toe aan andere disciplines. Naast een occasioneel videofilmje, volg ik een opleiding van 3 jaar in grafische vormgeving en zoiets "verbreedt de horizon". Maar naast het ontwerpen van logo's en dergelijke, ben ik ook enorm gefascineerd door het puur illustratieve werk. Tegenwoordig zie je trouwens meer en meer de grens tussen fotografie en illustraties vervagen. Wist je bijvoorbeeld dat veel "reclamefoto's" voor auto's voor 100% 3D illustraties zijn waar geen camera aan te pas komt? Of heel vaak zie je foto's waar, al dan niet duidelijk, iets aan toegevoegd werd dat helemaal in de computer werd gecreëerd. In de foto van Liesbeth hieronder zijn bijvoorbeeld de lichtsporen toegevoegd in Photoshop. En dat is dan een heel eenvoudig en "braaf" voorbeeld, het tipje van de ijsberg bij wijze van spreken.

Kortom, ik vind het meer dan boeiende tijden waarin The Sky letterlijk The Limit is. En "the sky" is trouwens een bron van inspiratie op zich. En met dat idee begon ik aan onderstaande illustratie. Deze "tekening" kwam volledig tot stand in Photoshop CS5, maar er kwam geen camera, zelfs geen foto aan te pas. Alles werd getekend en "gekneed" met behulp van tientallen functies van de software: filters, blending modes, brushes, layer opacity,... Alleen daarom al is het interessant: je leert functies gebruiken die je bij de meer traditionele fotobewerking nooit gebruikt, maar die wel een meerwaarde kunnen betekenen.

Ben ik tevreden met dit eerste probeersel (want dat is het letterlijk: mijn allereerste "Photoshop-illustratie")? Ja en nee. Ja, want ik ben creatief bezig geweest, heb een beeld uit mijn hoofd geconcretiseerd en heb veel bijgeleerd. Nee, want er zijn tekortkomingen die ik nog wil wegwerken: het geheel komt "vlekkerig" over en de compositie kan beter naast het bijwerken van wat details hier en daar.

Alle feedback is zoals altijd meer dan welkom!

Roeland

Big brother...

Dat het druk is hier, is niet enkel een cliché, maar blijkt ook uit de blogfrequentie die letterlijk beneden alle peil is: Schaam u Roeland! En veel verandering zit er niet in, want er zijn veel opdrachten en daarnaast is er veel inspiratie voor nieuwe persoonlijke projecten. Die persoonlijke projecten gaan trouwens vaak verder dan enkel fotografie. Mijn Facebook- en Twitter-followers weten intussen al dat ik een drie jaar durende opleiding gestart ben in grafische vormgeving. Eerst en vooral uit interesse, maar ook omdat ik vaker en vaker de vraag krijg of ik ook brochures opmaak, flyers verzorg, websites ontwerp,... You name it.

Niet dat ik concreet van plan ben om in de nabije toekomst op die vraag in te gaan, maar de materie interesseert me wel en ik geloof eerlijk in het feit dat je steeds moet blijven en bijleren, en ik ben de eerste om toe te geven dat je nooit alles zal weten in je vakgebied. Grafische vormgeving dus. Maar er is meer. Ik heb al wat ervaring met 3D-modeling en ook die interesse wordt enkel maar groter en groter. Ik wordt al helemaal hyper als ik denk aan de mogelijkheden die de combinatie van 3D graphics en fotografie te bieden heeft! Mensen, en vooral fotografen, die beweren dat de digitale fotografie "de sector" moeilijker heeft gemaakt, snappen in mijn ogen het hele plaatje niet (let op de woordspeling)! Nooit tevoren waren de mogelijkheden zo groot. Dat de sector veranderd is, is een feit, maar dit is ten goede. Zij die niet mee veranderen, zijn vaak de eersten om te klagen, terwijl in mijn ogen de oorzaak van hun problemen bij hen zelf te vinden zijn.

Maar ik wijk af. Inspiratie, daar was ik gebleven. Eén van de vele ideetjes waar ik al even mee loop, is een 3D-animatie waarin een bankbiljet gebruikt word als onderwerp. Dergelijke ideeën moeten altijd eerst even "rijpen", maar eerder deze week was ik klaar om één en ander te concretiseren. Zo gezegd zo gedaan: briefje van 5 euro onder de scanner, scannen en op naar Photoshop CS5 om enkele elementen uit de opdruk te isoleren.

Niet dus! Ik wil het gescande bestandje openen, maar krijg droogjes de melding dat "het onmogelijk is om afbeeldingen van bankbiljetten te bewerken met deze software". WTF??????? Ik begrijp wel dat valsmunterij ontmoedigd moet worden, maar dit gaat me echt te ver: ik betaal bijna 1000 euro voor een softwarepakket waar ik altijd al mijn ideeën mee kan uitvoeren, maar dit pakket laat niet toe dat ik een afbeelding van een bankbiljet gebruik??? En wat als ik voor educatieve doeleinden een overzicht wil maken van bepaalde munten en biljetten? Of wat als ik gewoon enkele elementen van een bankbiljet wil gebruiken in een artistiek concept (zoals in mijn geval), zonder daarmee ook maar één wet te overtreden?

Nogmaals, ik snap dat er mensen zijn met slechte bedoelingen en dat dit probleem moet aangepakt worden op alle manieren. Maar is dit de taak van een softwareproducent? Om het helemaal mooi te maken: voor enkele tientallen euro's kan ik bij die zelfde producent een patch aankopen waarmee ik toch bankbiljetten kan inscannen en bewerken, tenminste als ik de "gespecialiseerde fora" mag geloven. Kortom: ik betaalde nog niet genoeg en moet dus nog eens een duit in het zakje doen. En dat doe ik dus niet, al was het maar uit principe. Er zijn gelukkig Opensource alternatieven.

Maar dat Big Brother ons in de gaten houdt is duidelijk, maar jammer genoeg niet altijd terecht. Ik ben heel benieuwd naar julie mening hierover...

Roeland

Diefstal

Iedereen die serieus, al dan niet beroepsmatig, met fotografie bezig is kent het verhaal maar al te goed: de ene investering is nog niet vergeten of de volgende doet zich al voor. Het gaat van lenzen en camera's tot batterijen en tassen. Net als we denken dat onze uitrusting compleet is, gaat er iets stuk en kunnen we weer de spaarpot openbreken.

Voor beroepsfotografen gaat het vaak nog verder: we stellen hogere eisen aan kwaliteit, dus enkel het beste (en dus duurste) materiaal is goed genoeg. Meestal heeft ons materiaal dan ook heel wat meer te verduren dan bij de gemiddelde liefhebber: een hele dag in de regen lopen met de camera mag geen probleem vormen, je camera moet probleemloos duizenden en duizenden foto's per jaar aankunnen,... Als kers op de taart moet een beroepsfotograaf vrijwel alles dubbel hebben, als backup. Kortom: de investeringen lopen op, of je dat nu wilt of niet!

Een investering die vaak over het hoofd gezien wordt is software. Pakketten zoals Adobe Photoshop en Lightroom, Aperture, Office en Dreamweaver (om er maar enkele te noemen), zijn onontbeerlijk voor de gemiddelde beroepsfotograaf. Zonder in al te veel detail te treden: die kost loopt probleemloos op tot enkele honderden euro's per jaar. Elk jaar opnieuw dus. Voor veel fotografie-liefhebbers (niet beroepsmatig), is die nood aan software bijna even groot. Want geef nu toe: iedereen werkt toch graag met de laatste versie van zijn favoriete software?

Jammer genoeg is iedereen echter niet altijd even consequent: een half kapitaal besteden aan een lens die we misschien maar één keer per jaar gebruiken daar hebben velen geen probleem mee, maar software, die we dagelijks gebruiken, kopen voor dat zelfde bedrag is een optie waar velen zelfs niet bij stilstaan. Want diezelfde software kunnen we toch kopiëren van buurman of collega? Niemand die het weet, en die grote softwarebedrijven hebben toch geld genoeg?

Cijfers heb ik niet, maar bovenstaande is voor heel veel mensen een realistisch scenario. Sterker nog, software kopiëren is voor velen de normaalste zaak van de wereld. Zij die er toch voor betalen, zullen vaak zoeken naar de goedkoopste oplossing. En daar wordt handig op ingepikt: gehaaide oplichters zetten her en der websites op waar zogenaamd "legale" software aan dumpingprijzen wordt aangeboden. Eens te meer geldt hier de regel: als het te mooi LIJKT om waar te zijn, dan IS het dat ook.

Met heel deze problematiek in het achterhoofd, viel het oog van enkele collega fotografen op de actie van het Centrum voor Beeldexpressie, kortweg CvB. Dit is een vereniging die zich richt op iedereen die niet beroepsmatig met beeldvormende kunst (onder andere fotografie dus) bezig is. Voor de liefhebbers dus. Op hun website kondigen ze een actie aan waarbij hard- en software door hun leden kan aangekocht worden aan sterk verlaagde tarieven, software zelfs aan slechts 20% van de gangbare verkoopprijs. Hoe dat kan? Ze bieden software aan aan studenten- of lerarentarief. Software-ontwikkelaars zoals Adobe, bieden aan studenten en leerkrachten hun producten aan tegen sterk verminderde tarieven. Studenten kunnen op die manier leren werken met de meest gangbare en vooruitstrevende pakketten in de industrie. De normale prijzen liggen nu eenmaal ver buiten het budget van de doorsnee student. Om je een idee te geven: de basisversie van Photoshop kost ongeveer 850 €. Leden van het Centrum voor Beeldexpressie zijn echter verre van altijd studenten, maar zoals gezegd eerder de "hobby-fotografen". Dat zij kunnen gebruik maken van de zogenaamde "student - teacher - license" is gewoon te gek voor woorden.

Door tussenkomst van Studio VZW, de vakvereniging voor fotografen in hoofdberoep, werd de actie van CvB gesignaleerd bij Adobe. Deze laatste ging uiteraard niet akkoord met de actie waardoor ze afgeblazen wordt. Afgunst van beroepsfotografen ten aanzien van hobbyfotografen? Allerminst. Er werd geprofiteerd van een gunstig tarief door mensen die er helemaal geen recht op hebben. Met andere woorden: mensen die de software via deze actie aankopen, maken in zekere zin nog altijd gebruik van illegale software. Vergelijk het als je wil met parkeren op een plaats voor gehandicapten terwijl je perfect gezond bent: het is niet omdat je wagen op die plaats mooi tussen de lijnen staat, dat je ook correct geparkeerd staat.

Als beroepsfotograaf hoor je maar al te vaak "hoe schandalig de prijzen voor een reportage toch wel zijn" en dat "nonkel Fons ook foto's maakt en wel aan slechts 10% van de prijs van de beroepsfotograaf". Dat nonkel Fons zijn Photoshop illegaal gedownload heeft vergeten we dan maar even snel...

Moraal van het verhaal: betaal voor je software, net zoals je betaalt voor de rest van je fotomateriaal. Of hoe leuk zou jij het vinden als iemand je foto's van je website kopieert, laat printen en gebruikt om op zijn beurt geld mee te verdienen? Want hoe je het ook draait of keert: software kopiëren is diefstal. Niets meer of niets minder. Die software is ontwikkeld door mensen die er lang en hard aan werkten, en dat moet betaald worden. Vind je de commerciële pakketten te duur, dan zijn er vast goedkopere of zelfs gratis alternatieven te vinden. Legaal welteverstaan.

Amen.

Roeland

Privé en zaken...

Dat privé en zaken best gescheiden blijven, is een vaak gehoorde uitspraak. Maar als je vrouw buikdanseres is, een gothic kostuum in de kast heeft hangen EN als je zelf dan nog eens fotograaf bent, dan is een uitzondering op die regel onvermijdelijk. Ondanks veel ander werk maakte ik daarom eindelijk tijd vrij om een nieuwjaarsvoornemen waar te maken: fotograferen voor mezelf in plaats van in opdracht. Van zodra je wat opdrachten hebt, wordt de tijd voor eigen werk jammer genoeg hoe langer hoe meer beperkt. Het gevaar schuilt erin dat je je creativiteit verliest en erger nog, dat je portfolio gaat bestaan uit beelden die je MOEST maken, en niet uit beelden die je WIL maken. Begrijp me niet verkeerd: ik geniet van elke opdracht die ik doe (anders deed ik ze niet), maar af en toe moet je gewoon weer even fotograferen voor de lol, zonder meer.

Waar ik de inspiratie haalde voor deze specifieke shoot weet ik al niet meer, maar muziek en film hebben er zeker een aandeel in. En omringd worden door creatieve mensen is zeker een pluspunt. Zoals gezegd: Liesbeth was het model van dienst en wat mij betreft was dat zeker voor herhaling vatbaar. Visagiste Lien Connaert zorgde voor de make-up en mag dat ook opnieuw doen ;-) Dimitri was "first assistant" voor mij, maar als collega fotograaf nam hij later ook de camera ter hand. Ik ben alvast benieuwd naar zijn foto's.

De keuze voor de locatie was zoals altijd het grootste deel van de voorbereiding. De weersvoorspellingen waren niet al te positief, dus een binnenlocatie drong zich op. Een kerk was (vond ik) te cliché en moeilijk te regelen, dus nam ik mijn toevlucht tot Salve Mater in Lovenjoel: een gigantisch groot complex dat vroeger dienst deed als psychiatrisch ziekenhuis, maar intussel al lang verlaten is. Voor de urban explorers onder jullie, en andere nieuwsgierigen: deze locatie is niet vrij toegankelijk! Een deel van het gebouw wordt bewoond door collega fotograaf Pascal Baetens. Wil je van deze overigens prachtige locatie gebruik maken, neem dan eerst contact met hem op! Hij is heel meegaand en zal je zeker helpen, maar onaangekondigde gasten die inbreken worden uiteraard niet geäpprecieerd. Dit voor de volledigheid. In ons geval volstond een mailtje vooraf en een kleine vergoeding om aan de slag te kunnen.

Belichting bestond uit een set Elinchrom Quadra's met een 90cm Octabank van Chimera voorzien van een grid. Bij de close-up werd een tweede flits voorzien van een honingraat gebruikt als haarlicht.

Nabewerking: contrastaanpassing en kleurverschuiving voor de achtergrond. De close-up opname werd geretoucheerd en de huidtextuur lichtjes gladder gemaakt (hoewel niet echt nodig, mede dankzij het werk van Lien). De ogen werden wat opgelicht en het contrast verhoogd. Voor het andere beeld werden de lichtsporen uiteraard ook toegevoed in postproductie.

Hopelijk binnenkort nog meer resultaten uit dezelfde shoot!

Nog eens dikke merci aan de crew en tot binnenkort,

Roeland

Photoshop 20

Door een domme, overigens niet-sneeuw-gerelateerde valpartij werd ik noodgedwongen weer enkele dagen tot rust gedoemd. Nadeel: veel werk blijft liggen en ik "word zot". Voordeel: veel tijd om bij te lezen, blogs te doorsnuffelen en dergelijke. Op Youtube kwam ik dit interview tegen. Robert Scoble stelt vragen aan Thomas Knoll, schrijver van het intussen alom gekende Photoshop, dit ter ere van de 20°, jawel TWINTIGSTE, verjaardag van dit stuk geniale software. Niet alleen interessant voor de "techies" onder ons, maar al bij al een bron van inspiratie voor iedereen denk ik.

Een gesprek dat overloopt van passie voor een vak, gedrevenheid en inzicht. Enjoy!

Lightroom 3 Beta versie beschikbaar!

Voor de niet-Lightroom-gebruikers: geheel oninteressant! Maar voor de mensen zoals ik, waarbij het hele digitale archief / workflow gebaseerd is op dit programma: groot nieuws! Op de website van Adobe kan nu namelijk de Beta versie gedownload worden van Lightroom 3. Ook deze keer zijn er weer enkele niet te versmaden verbeteringen waardoor ik, na enkele uurtjes "spelen", nu al overtuigd ben dat ik ook deze keer zal upgraden als het zover is.

De meest in het oog springende verbeteringen:

• Een verbeterd "import"-dialoogvenster dat nu overzichtelijker is en meer mogelijkheden biedt.
• Enkele handige toevoegingen aan de condities voor "smart collections" (flash,...)
• De mogelijkheid om slideshows te exporteren als film, inclusief een soundtrack. (vroeger kon dat enkel in PDF formaat)
• De mogelijkheid om "filmkorrel" toe te voegen.
• Verbeterde ruisonderdrukking (toegegeven, redelijk tegenstrijdig met het vorige puntje...).
• Meer controle op het toevoegen van vignetten (de vroegere vignetten waren ronduit lelijk).
• De mogelijkheid om verschillende foto's op 1 blad te printen
• EINDELIJK de mogelijkheid om een watermerk in te voeren in je foto's!
• Zeer interessant: mogelijkheid om direct foto's te publiceren op Flickr en dergelijke...
• En verder nog talloze kleine verbeteringen in interface, weggewerkte schoonheidsfoutjes,...

Zoals gezegd: ik heb nog maar even wat geprobeerd wegens tijdsgebrek, maar ik kan niet wachten tot ik meer tijd vind om één en ander uitgebreid te proberen.

Wordt dus ongetwijfeld vervolgd...

Roel

Studio-setup

Op allerhande fora en dergelijke lees ik regelmatig vragen van mensen die worstelen met het maken van foto's tegen een witte achtergrond. Zoals beloofd een tijdje geleden, bij deze dan ook wat meer uitleg.

Om te beginnen even dit.  Ik ben me bewust dat de manier die ik gebruikte en hier beschrijf, verre van "de juiste en aanbevolen" manier van werken is.  Ik wil hier alleen maar aantonen dat je ook met beperkte middelen al mooie resultaten kan bereiken.  Ik heb hier dus geprobeerd om zo weinig mogelijk materiaal te gebruiken.  Een experimentje met andere woorden...

Eerst en vooral de ruimte zelf.  Ik heb voor de gelegenheid mijn zolder, die normaal enkel gebruikt wordt voor beeldbewerking en als kantoor, omgetoverd tot geïmproviseerde studio.  De ruimte is 4,5 meter bij 8,5 meter en heeft een maximale plafondhoogte van 2,5 meter.  Zoals je op de foto kan zien zijn de plafonds afgeschuind (het is en blijft een zolder natuurlijk), wat meteen een van de grootste beperkingen is.  De achtergrondrollen kunnen hierdoor net niet hoog genoeg om bijvoorbe

eld een volwassen persoon ten voeten uit te fotograferen.  Maar voor het fotograferen van pakweg een baby in een wasmand is dat geen probleem.  Als de ruimte nog iets langer was, bv 12m in plaats van 8,5m, dan zou er aanzienlijk veel minder frustratie aan te pas komen, maar verder hierover meer.

Het achtergrondsysteem is een verplaatsbaar Manfrotto-systeem dat ook veelvuldig op locatie gebruikt wordt.  2 statieven en een dwarsstuk met daarover de rol achtergrondpapier, in dit geval een witte rol van 2,75m breed.  Veel mensen denken dat hiermee de kous af is voor het fotograferen tegen een WITTE achtergrond.  Niets is ec

hter minder waar.  Als je de witte rol zonder meer fotografeert met je onderwerp ervoor, is de kans zeer groot dat je achtergrond grijs zal zijn in plaats van wit.  Niet wat we willen dus.  Om het wit ook echt wit te laten worden (zonder te hervallen in flauwe wasproduct-grappen), moet de achtergrond belicht worden.  Meer nog, op de achtergrond moet ongeveer 1 à 2 stops meer licht vallen dan op je onderwerp.  Voor wie dit even te technisch is:  laat een reactie na voor meer uitleg hierover.  Om die achtergrond nu te belichten zijn er tientallen verschillende manieren.  Maar ik ga hier voor de meest eenvoudige, en een manier die voor de meeste amateurfotografen denk ik het best haalbaar is.  Achter het onderwerp (wasmand) leg ik een standaard reportageflits, in dit geval een Metz 54 MZ3.  Die flits wordt gericht op het midden van de achtergrond en ingesteld op halve kracht (in dit geval).  Hoewel voor de verbinding met de camera kan gekozen worden voor een gewone syncrokabel, koos ik hier voor de draadloze Pocketwizzards.  Op die manier hoef ik achteraf niet uit iedere foto de kabel weg te shoppen, maar het is een optie uiteraard.  

Volgende stap is het belichten van je onderwerp.  Dat onderwerp staat best zo ver mogelijk van de achtergrond om allerlei narigheid te vermijden.  Als je te dicht bij je achtergrond werkt, zal van die achtergrond zoveel licht weerkaatsen naar je onderwerp, dat dat laatste helemaal "opgaat" in de achtergrond.  Op de bovenste foto zie je dat mijn onderwerp (ja hoor, de wasmand) zeer dicht bij de witte rol staat.  Dat was in dit geval bewust, omdat ik ook de ondergrond volledig wit (dus uitgebrand wit, zonder detail) wil weergeven, met uitzondering van een kleine schaduw.  Voor bijvoorbeeld close-ups staat het onderwerp ongeveer 4 meter van de achtergrond (dus halverwege de ruimte die ik hier gebruik)!  Enkel op die manier zorg je ervoor dat je achtergrond en onderwerp onafhankelijk van mekaar en dus correct kan belichten.  Als lichtbron voor het onderwerp kan je kiezen voor een tweede reportageflits, maar ik maakte het mezelf moeilijk door te kiezen voor een Visatec studioflits.  Deze studioflits geeft veel meer lichtoutput dan de kleine reportageflits.  Omdat de achtergrond MEER licht moet krijgen dan het onderwerp, was het logischer om de studioflits voor de achtergrond te gebruiken.  Maar ik ben koppig , dus ik werk deze keer omgekeerd...  Zelfs op de laagste stand is de lichtopbrengst van de studioflits nog te hoog om "onder" die van de reportageflits te blijven.  Geen probleem, ik richt de Visatec met softbox niet rechtstreeks naar het onderwerp, maar in een zogenaamde "zwarte vlag".  Die aborbeert in dit geval het meeste licht, waardoor enkel wat heel diffuus strooilicht het onderwerp bereikt.  En op die manier is de power van de studioflits mooi getemd en blijft de lichtopbrengst netjes onder die van de achtergrond, zoals het hoort.  Meestal is het even zoeken naar de juiste verhoudingen tussen de lichtbronnen.  Leve het schermpje van de digitale camera, of de lichtmeter als je die hebt (ik gebruikte hem hier voor het eerst in maanden).  Zoals gezegd ballanceer je de lichtbronnen zodanig uit dat de achtergrond 1 à 2 stops meer krijgt.  Daarbij let je op overstraling of licht dat reflecteert vanaf de achtergrond naar je onderwerp.  

Dan rest er nog enkel het fotograferen zelf.  De instellingen van de camera zijn eenvoudig:  sluitertijd doet er niet toe want je werkt in een donkere ruimte enkel met flits.  Het diafragma kies je in funtie van bijvoorbeeld de gewenste scherptediepte en de prestaties van je objectief.  Op dat gekozen diafragma heb je de belichting van zowel onderwerp als achtergrond eerder afgestemd. 

Dan nog eens de minpuntjes van deze opstelling.  Ten eerste het feit dat de reportageflits vlak achter het onderwerp licht, met als gevolg dat die achtergrond vlak achter het onderwerp net iets lichter zal zijn dan aan de rand.  Hierdoor is het probleem van overstraling moeilijk te beheersen en voelt aan als ballanceren op een slappe koord.  Ik let dan ook op dat het lichtste gedeelte van de achtergrond maar net voldoende overbelicht is.  In dit geval is de doek die links uit de wasmand hangt maar heel miniem doortekend en gaat al bijna op in de achtergrond.  De randen van de achtergrond zullen al niet meer wit zijn, maar heel licht grijs.  Niet ideaal, maar makkelijk te corrigeren in Lightroom of Photoshop.  In dit specifieke geval was het overigens geen probleem, omdat het onderwerp voldoende klein was en gefotografeerd werd met een 100mm brandpunt, waardoor slechts een klein deel van de achtergrond in beeld kwam.  Het "onderbelichte" deel van de achtergrond viel mooi buiten beeld.  Trouwens, het uiteindelijke beeld zoals hierboven en eerder al gepubliceerd, is een nabewerking van een veel nauwer gekadreerd beeld hieronder.  Een witte achtergrond is heel makkelijk uit te breiden in Photoshop.  Door het onderwerp zo nauw mogelijk te kadreren, spaar je niet alleen studioruimte, maar ook megapixels.  Je onderwerp vult nu namelijk een veel groter deel van de 12 miljoen pixels van de camera-sensor.

Hopelijk is was deze uitleg een beetje duidelijk voor de mensen die ernaar vroegen.  Vragen zijn uiteraard altijd welkom in de comments of via mail.  Ik hoop hiermee wel bewezen te hebben dat een supergrote studio met veel materiaal niet nodig is om toch creatief te kunnen zijn.

Tot de volgende,

Roel

Fotobewerking van begin tot eind

Vandaag geen oeverloos en inhoudloos gezever, maar een poging tot meerwaarde... Omdat ik geregeld vragen krijg in de stijl van "Hoe doe ik dit of dat in Photoshop?", bij deze een voorbeeld van een foto waar redelijk wat nabewerking aan te pas kwam. Ik heb geprobeerd het hele proces zo goed mogelijk op te breken in stappen. Jammer genoeg moest ik hier en daar wat dingen samenvatten want anders zou het allemaal wat te lang worden... No time to waste dus daar gaan we.

Eerst en vooral wat achtergrondinfo. Na de luchtfoto's van landingsbaan 25L te Brussel-Nationaal die ik onlangs maakte, had ik al onmiddellijk dit beeld voor de geest als eindresultaat voor mezelf. Het idee heb ik ooit gezien in de reclame van een automerk (ben even kwijt hetwelke), maar ik vond het in dit beeld meer dan toepasselijk. De foto's werden dan ook gemaakt in opdracht van de fabrikant van de baanverlichting, dus de baan waar mist geen vat op lijkt te hebben kaderde wat mij betreft perfect in het geheel. Voor alle duidelijkheid: de opdrachtgever vroeg naar beeld van de baan met een naderend vliegtuig, dus zonder de mist, dat was een toevoeging die ik deed voor in mijn portfolio.


Voor ik stap voor stap alles probeer te doorlopen, eerst nog wat algemeenheden. Het eindresultaat van vele uren nabewerking (bijna twee lange dagen in totaal) was een PSD bestand (Photoshop bestand) met meer dan 50 verschillende lagen. Het zou me dan ook te ver voeren om deze allemaal afzonderlijk te verklaren. Het zal daarbij dan ook duidelijk zijn dat er relatief veel gebruik werd gemaakt van verschillende "blending modes" tussen de lagen onderling om bepaalde effecten te krijgen. Een bij elke laag terugkerende constante was ook het gebruik van het laagmasker: op die manier heb je het maximum van controle over welke delen van de laag je ziet en welke je niet ziet. Een perfecte tool dus om al die lagen tot een geheel te mixen zoals je wil. Waarom zoveel verschillende lagen en niet alles bij elkaar? Wel, om later alle onderdelen van het beeld zoveel mogelijk te kunnen wijzigen. Door alles in aparte lagen te houden is het geheel meer gestructureerd en belangrijker nog: je origineel blijft onaangeroerd zodat je alles wat je doet steeds ongedaan kan maken, ook na talloze "saves".

Stap 1: Het originele beeld

Zo kwam de foto na selectie uit Lightroom 2: als 16 bits PSD bestand, waarin kleur, contrast en dergelijke zo goed mogelijk afgesteld werden. Op zich een leuk beeld, maar voor verbetering vatbaar. Het toevoegen van het vliegtuig moest wel in postproductie gebeuren want dit beeld was niet mogelijk "in camera" door de veiligheidsnormen die gelden voor het luchtverkeer, en uiteraard ook omdat dat de tijd in de helikopter (en dus ook de kosten voor de klant) nog meer de hoogte in zou jagen.

Stap 2: Verbeteren van de lucht


De lucht in het gekozen beeld was een beetje saai en kleurloos, dus die werd vervangen door de lucht uit een foto van dezelfde reeks. Gewoon selecteren met het marquee gereedschap en dan knippen en plakken. Met een laagmasker en zacht penseel werd de onderrand gemaskeerd om op te gaan in de originele foto.

Stap 3: Nevel en mist


Voor het aanbrengen van de mist, werd om te beginnen de originele achtergrondlaag gedupliceerd (Cmd+click op deze laag, duplicate layer). Op deze nieuwe laag werd het standaard photoshop filter "render clouds" losgelaten. De laag verandert nu in de meest kunstmatige en lelijke wolken die je je maar kan indenken. Om de mistflarden realistischer te maken, kies je weer voor een standaardfilter, deze keer "motion blur". Hier speel je best wat met de instellingen, tot de vorm van de "wolkjes" je bevalt. Daarna verlaag je de transparantie van deze "wolkenlaag" tot ongeveer 70%. Op die maner schijnt de oorspronkelijke achtergrond wat terug door de nevel heen. Als laatste voeg je nu een laagmasker toe om de mist boven de landingsbaan weg te halen naar believen. Dit gebeurde hier met een heel zacht penseel op het laagmasker. De dekking van dat penseel werd heel laag gezet (30%), zodat er heel geleidelijk en subtiel kon geschilderd worden. Op die manier vermijd je harde randen aan de wolkjes. Bij deze ben je klaar voor het echte werk: toevoegen van het vliegtuig!

Stap 4: Aanbrengen van het vliegtuigmodel


Hierin schuilt een groot deel van "het geheim". Tenzij je een foto ter beschikking hebt van een vliegtuig onder exact het juiste perspectief (hoogst onwaarschijnlijk), zal je op een ander manier aan een vliegtuigbeeld moeten geraken. Gelukkig bestaan er vandaag de dag dan ook talloze 3D-modellen van de meest uiteenlopende voorwerpen, dus ook van vliegtuigen. Het bestand dat ik gebruikte was gemaakt in het populaire 3D-programma "3D Studio Max". Het bestandsformaat in kwestie heet dan ook ".3DS". Na wat geduldig Googlewerk vond ik dan ook wat ik zocht: een 3DS model van een DC10. Omdat het 3DS formaat populair is, vind je dat formaat relatief gemakkelijk op het web EN, nog belangrijker, het kan rechtstreeks gelezen worden in Photoshop CS3 (en 4) Extended. Dat is dan ook meteen een reden waarom je zou kunnen kiezen voor de Extended versie: het openen van 3D modellen kan niet in de basisversie van Photoshop. Bij het openen van het 3D model in je Photoshop bestand, zal je zien dat het perspectief nog helemaal niet klopt. Je moet de laag met het vliegtuig importeren als "3D layer" en dan kan je naar believen roteren, scalen en wat nog meer, dit alles met het correcte perspectief als resultaat. Na enig "draai en keer"-werk bekom je dan ongeveer bovenstaand resultaat: een vliegtuigmodel met het juiste perspectief, maar zonder details of nauwkeurige schaduw. En nog even voor de volledigheid: het 3D bestand in kwestie heeft een zogenaamde "low polygon count" (is dus niet gedetailleerd) en is daarom gewoon gratis te downloaden. Voor iedereen toegankelijk dus...

Stap 5: Enkele belangrijke details


Sommige details, zoals de remkleppen of hoe die dingen ook mogen heten in het Nederlands (Flaps in het Engels), mogen niet ontbreken, maar ontbraken jammer genoeg wel in het 3D model. Maar geen nood: op het internet circuleren duizenden luchtvaartfoto's. Airliners.net is wat dat betreft een goudmijn! Ook in dit geval kon ik daar de nodige referentiefoto's vinden. Er waren zelfs foto's van een DC10 waaruit ik de kleppen gewoon kon "copy-pasten" en slechts lichtjes het perspectief en de schaal moest aanpassen. De resolutie en dergelijke zijn onbelangrijk, want alles wordt straks overschilderd, het gaat gewoon om de basisreferentie hier.

Stap 6: De eerste schaduw


Het verschil tussen de foto hierboven en de vorige stap is zeer klein, maar toch belangrijk. Het is namelijk heel belangrijk dat je vanaf het prille begin terdege rekening houdt met de correcte lichtinval. In de vorige stap zag je dan ook dat het "kontje" van het vliegtuig licht was, terwijl in de foto bij deze stap, de onderkant van het uiteinde van de romp heel wat donkerder is. De onderkant van de romp kreeg dus al een eerste behandeling met "de zwarte kwast". Dat mag je letterlijk nemen: met een zacht penseel en hoge dekking (100%) werd, uiteraard op een nieuwe laag, de onderkant van de romp zwart ingekleurd. Uiteraard werd er "buiten de lijntjes" gekleurd met het grote zachte penseel. Door het aanbrengen van een laagmasker, werd dan ook alles mooi opgekuist: met een klein en hard penseel werd alle overtollige zwart weggeveegd. Daarin schuilt trouwens het grootste deel van het werk: eerst wordt een schaduw aangebracht met een heel groot en heel zacht penseel om zo gradueel mogelijke verlopen te krijgen, daarna wordt er gekuist met een laagmasker en een klein, hard en nauwkeurig penseeltje. Onthouden dus!

Stap 7: De eerste reflecties


Het verschil met de vorige stap is deze keer wat beter zichtbaar: de eerste reflectie werd aangebracht op de romp, samen met de lichte streep aan de linkerkant van de romp. Deze laatste gebeurde op dezelfde manier als de schaduw beschreven in de vorige stap: met een groot en zacht, dit keer wit penseel. De reflecties op de bovenkant van de romp gebeurden echter anders. Er werd een deel van de lucht geselecteerd met het rechthoekig marquee gereedschap en "ge-copy-paste" op weer een nieuwe laag. Dit deeltje van de lucht werd dan vervormd tot het de indruk gaf min of meer te kloppen met hoe een echte reflectie eruit zou zien: samengedrukt en vervormd door de buisvormige romp. Daarna werd er weer een laagmasker gemaakt om de overtollige delen van de lucht (alles wat niet op de romp ligt) uit te vegen. Tenslotte werd de transparantie van deze laag verlaagd tot ongeveer 80% om de ondergrond lichtjes te laten doorschijnen. Dezelfde techniek werd, telkens op een nieuwe laag, herhaald op hetzelfde deel van de romp. Zo krijg je meer diepte en kleurnuances in het resultaat. Bovenstaande foto is het resultaat van 3 gelijkaardige behandelingen. Hoewel moeilijk zichtbaar in de kleine foto hier, is de reflectie nu rijk genoeg aan kleuren en toonwaarden. Nog een opmerking die bij alle stappen geldt: er werd veel, HEEL VEEL, gebruik gemaakt van referentiefoto's om de te kijken hoe de reflecties en dergelijke eruit zouden zien. Hoewel het internet ook hier soelaas kan bieden, koos ik ervoor om mijn eigen referentiefoto's te maken. Ik stond dan ook geregeld kou te lijden onder de aanvliegroute in Zaventem om bij gelijkaardige omstandigheden foto's te maken die me de nodige info verschaften. Dus neen, het leven van een fotograaf is niet enkel glamour en glitter, maar dat is een ander verhaal ;-)

Stap 8: Meer licht en schaduw.



Ook hier is het een beetje moeilijk te zien, maar aan beide vleugels en stabilisatoren aan de staart werden hooglichten en schaduw toegevoegd om ze wat meer vorm en volume te geven. Je ziet aan de achterkant van de vleugels een dun zwart lijntje en aan de voorkant een lichte witte streep. Deze details zullen door de latere reflecties heen te zien zijn en zo de correcte lichtinval suggereren. Het toevoegen van deze partijen gebeurde op exact dezelfde manier als in stap 6: telkens op een aparte laag, met een zacht penseel, daarna op te kuisen met laagmasker en nauwkeurig penseel.

Stap 9: Reflecties, reflecties, en euh, ah ja: reflecties!


Zoals beschreven in stap 7, werden ook deze keer de reflectie toegevoegd aan de vleugels, de flaps en de staartvlakken: telkens kopiëren vanuit de lucht naar een nieuwe laag, vervormen zodat het perspectief klopt en dan de laagtransparantie wat omlaag halen om de onderliggende lagen te laten doorschijnen. Uiteraard opkuisen met het nu stilaan wel bekende laagmasker.

Stap 10: Aandacht voor de staart


In deze stap zie je duidelijk dat de schaduwpartijen en hooglichten voor de staart werden aangebracht, ook weer op dezelfde manier als hierboven reeds beschreven. Telkens werd er met donkere en lichte penselen geschilderd om de basis toonwaarden aan te brengen. Snel beschreven, maar een zeer belangrijke stap. Als je hier de mist in gaat, zal het resultaat niet echt geloofwaardig lijken.

Stap 11: Meer zin voor detail aan de staart


De aangebrachte reflecties op het staartvlak vallen makkelijk op en gebeurden op dezelfde manier als de reflecties op de romp en vleugels. Minder duidelijk, maar minstens even belangrijk zijn de andere dingen in deze stap. De uitlaat van de staartmotor werd, ja hoor weer op een nieuwe laag, lichtjes rood gekleurd om de hitte te suggereren. Dit gebeurde in verschillende keren, telkens met een kleiner en zacht penseeltje in een andere tint van oranje en rood. Met deze laag werd er gespeeld met het laageffect "outer glow" om het gevoel van hitte en gloed te versterken. Toegegeven: soms zit het hem echt wel in zeer kleine details... Ook wat dat betreft nog dit. De schaduwen werden niet altijd enkel en alleen gelegd met een zwart penseel, vaak werd daarover nog eens dezelfde techniek toegepast als met de reflecties. Een donker deel van de achtergrond (bv de weide onder het vlieguig) werd over de schaduwpartijen gelegd en heel transparant gemaakt. Op die manier wordt de schaduw net iets lichter dan pikzwart en zie je hier en daar toch lichte gradaties erin. Vooral met het oog op het grote eindformaat van de foto is dat heel belangrijk.

Stap 12: Zonder motor niet de lucht in, zonder flaps niet de lucht uit...



Tot nu toe bleven de linkermotor en de remkleppen onaangeroerd, maar daar komt hier dus verandering in. Op de hierboven reeds beschreven manieren werden ook deze onderdelen nu voorzien van schaduw en reflecties. Het eindresultaat is er bijna...

Stap 13: De slagschaduw


Als laatste schaduw worden de slagschaduw op de vleugels en de romp aangebracht. Ook dit gebeurt met een zwart penseel en op een nieuwe laag (laat dat laatste aub geen verrassing meer zijn). Standaard recept: opkuisen met laagmasker en passend penseel. Wat echter afwijkt is dat de dekking van de laag hier veel lager ligt dan de andere, diepere schaduwpartijen. Door de hogere transparantie komen de onderliggende details hier meer door de slagschaduw heen. Als de luchtfoto zou gemaakt zijn nog later op de avond, dus met minder omgevingslicht, zou ook de laag van de slagschaduw zwaarder (dus minder transparant) gemaakt worden. Je mag namelijk nooit vergeten dat niet alleen de (ondergaande) zon alles verlicht, maar ook de wolken verlichten het tafereel door licht te reflecteren... Een beetje zoals een gigantisch reflectiescherm, je snapt het plaatje wel denk ik.

Stap 14: Lichtjes (zoals in "dingen die licht geven" en niet zoals in "een klein beetje")



Nog even doorbijten nu, bijna klaar. Als laatste detail aan het vliegtuig zelf worden nu de lichtjes aan de uiteinden van de vleugels toegevoegd en bovenop de romp. De techniek is heel simpel. Uiteraard op een nieuwe laag werken. Je begint met een groen, zacht penseel dat voldoende groot is en redelijk lage dekking heeft en je klikt op de juiste plaats. 1 keer klikken, niet meer. Kies nu een groene tint die wat lichter is (dus iets meer naar het wit gaat), maak je penseel iets kleiner en klik 1 keer op dezelfde plaats. Weer een lichtere tint kiezen, penseel kleiner maken en nog eens klikken. Zo herhalen tot je uiteindelijk met een heel klein penseeltje een wit puntje zet. Lichtje 1 is daarmee klaar. Identiek hetzelfde doe je met rood voor de andere lampjes. Op deze laag kan je ook spelen met laageffect "outer glow" en ook met de verzadiging van de kleuren voor lichten met extra punch. Experimenteren is hier de boodschap. Tenslotte nog enkele effecten om echt het onderste uit de kan te halen. Een vliegtuig laat een stroom hete lucht achter zich die gepaard gaat met serieuze turbulenties. Die zijn voor het oog waarneembaar als echte trillingen (kijk maar eens naar de lucht boven een kachel of haardvuur, of in de zomer vlak boven het wegdek in de verte, je zal de trillingen wel zien). Om die in de foto aan te brengen maak je een kopie van de achtergrondlaag en breng hierop een blur aan (Gausian blur). Beetje spelen met de settings en op ok meppen als je tevreden bent. Met een laagmasker verberg je die hele laag, behalve het deel vlak achter de motoren. De allerlaatste taak die je nu nog KAN doen is echt een truukje van de spreekwoordelijke foor. De foto is gemaakt vanuit een (relatief) stil hangende helikopter, met weinig omgevingslicht en dus een trage sluitertijd (1/90e hier als ik me niet vergis, leve de Vibration Reduction van Nikon). Een snel bewegend onderwerp als dit vliegtuig zou dus in theorie niet haarscherp afgebeeld worden, maar een klein "spoor" trekken over de foto. Uiteraard gaan we al onze bovenstaande moeite niet verzieken door alles te vervagen tot een onduidelijke brij van pixels, maar toch koos ik ervoor om alle lagen van het vliegtuig samen te selecteren (slimme zielen hebben deze lagen al lang samen in 1 groep gebracht) en daarop een hele lichte "motion blur" te zetten. Het vliegtuig krijgt zo net wat meer dynamiek, de foto net wat meer realisme. Kers op de taart: eventuele foutjes in je retouches en details worden op die manier subtiel voor eventuele arendsogen verhuld. Is het leven soms niet mooi?

Dit was ongetwijfeld de langste blogpost van mijn leven. Het heeft me redelijk wat tijd gekost om dit allemaal samen te vatten. Hier en daar moest ik zoals eerder gezegd dus dingen overslaan. Als een en ander echt niet duidelijk is, laat me dat gerust weten.

Hopelijk was dit alles een beetje nuttig en interessant.

Greets,

Roeland